Yapay zekanın bilgiye erişimden karar verme süreçlerine kadar insan yaşamındaki etkisi genişlerken, bağımsız düşünme ve öğrenme becerilerinin nasıl korunacağı tartışılıyor. Üsküdar Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, yapay zekanın yalnızca bilgiye ulaşmayı kolaylaştıran bir araç olmadığını, aynı zamanda yorumlama, karşılaştırma, muhakeme ve karar verme süreçlerine de dahil olduğunu belirtti. Süleymanlı, özellikle hazır cevaplara yönelimin düşünme ve sorgulama alışkanlıklarını zayıflatabileceğine dikkat çekerek, teknolojinin insan düşüncesinin yerine geçmek yerine onu destekleyen bir araç olarak kullanılması gerektiğini vurguladı.
“Düşünmek savaşmaktır” sözü yeniden gündemde
Cemil Meriç’in düşünmeye verdiği önem üzerinden değerlendirmelerde bulunan Süleymanlı, yapay zeka tartışmasının yalnızca teknolojik gelişme ve verimlilik açısından ele alınmaması gerektiğini ifade etti.
Süleymanlı’ya göre temel soru, yapay zekanın neleri yapabildiğinden çok, insanın hangi zihinsel görevleri teknolojiye devretmeye başladığı olmalı. İnsan aklının yapay zekayla desteklenebileceğini belirten Süleymanlı, düşünme, karşılaştırma, şüphe etme ve karar verme sorumluluğunun tamamen teknolojiye bırakılması halinde bunun yardımcı araç kullanımından farklı bir noktaya taşınabileceğini söyledi.
Prof. Dr. Süleymanlı, bu durumun uzun vadede bilişsel bağımlılık tartışmasını gündeme getirebileceğini belirterek, özellikle eğitim çağındaki bireylerin hazır cevaplara ulaşmak ile gerçekten öğrenmek arasındaki farkı gözetmesi gerektiğine işaret etti.
Bilişsel değişimler yalnızca yapay zekayla açıklanmıyor
Yapay zekanın insanın bilişsel becerileri üzerindeki etkisine ilişkin değerlendirmelerde IQ testlerindeki kuşaklar arası değişimlerin de gündeme geldiğini belirten Süleymanlı, bu verilerin dikkatli yorumlanması gerektiğini söyledi.
Bazı ülkelerde IQ puanlarındaki uzun dönemli yükselişin yavaşladığını, durduğunu veya bazı bilişsel alanlarda tersine döndüğünü gösteren araştırmalar bulunduğunu aktaran Süleymanlı, bu eğilimlerin doğrudan yapay zekaya bağlanamayacağını vurguladı.
Eğitim kalitesi, dikkat ve ekran kullanımı, sosyal medya alışkanlıkları ile uzun metin okuma davranışlarındaki değişimlerin de birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirten Süleymanlı, bazı bilişsel değişimlerin üretken yapay zekanın yaygınlaşmasından önce başladığına dikkat çekti.
Süleymanlı, özellikle öğrencilerin birkaç saniye içerisinde hazır bir ödev metnine veya bir kitabın özetine ulaşabilmesinin öğrenme sürecinin niteliği açısından ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Ona göre öğrenme yalnızca doğru cevaba ulaşmaktan ibaret değil. Aramak, yanılmak, karşılaştırmak, şüphe etmek ve yeniden düşünmek de öğrenme sürecinin önemli parçaları arasında bulunuyor.
Yapay zekaya soru sorma biçimi değiştirilebilir
Süleymanlı, çözümün yapay zekadan tamamen uzaklaşmak olmadığını belirterek, teknolojinin düşüncenin yerine değil, düşüncenin ortağı olarak kullanılmasını önerdi.
Bu yaklaşım doğrultusunda yapay zekaya yöneltilen soruların da değiştirilebileceğini belirten Süleymanlı, kullanıcıların doğrudan cevap istemek yerine kendi düşüncelerini sınayacak sorular yöneltebileceğini ifade etti.
Örneğin “Benim yerime düşün” yerine “Benim düşünceme itiraz et”, “Bana doğru cevabı ver” yerine “Başka hangi bakış açıları mümkün?” ve “Benim için karar ver” yerine “Burada neyi gözden kaçırıyorum?” sorularının kullanılmasını önerdi.
Türkiye ve Türk dünyası açısından yapay zeka gündeminin yalnızca teknolojik altyapı ve yatırım boyutuyla ele alınmaması gerektiğini belirten Süleymanlı, okuma, araştırma, sorgulama ve eleştirel düşünme kültürünün de güçlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Prof. Dr. Süleymanlı, değerlendirmesini insanın gelecekteki düşünme sorumluluğuna dikkat çekerek tamamladı: “Yapay zeka bizim yerimize düşündükçe, biz kendimiz düşünmeye devam edecek miyiz?”
Yorumlar
Henüz yorum yapılmadı. Görüşünüzü ilk paylaşan siz olun.